Jak ocieplenie pianą PUR zmniejsza zużycie energii w domu

Wdmuchiwanie izolacji w stropodachu budynku przez otwór w dachu

W rozmowach o transformacji energetycznej dominują wielkie obiekty: farmy wiatrowe na morzu, magazyny energii, nowe linie przesyłowe. Tymczasem jedno z najtańszych źródeł energii nie ma komina, turbiny ani przyłącza. To energia, której po prostu nie trzeba wytworzyć, bo budynek przestał ją tracić.

Energia, której nie trzeba wytwarzać

Energetycy od dawna mówią o efektywności jako o osobnym „paliwie”. Każda kilowatogodzina, której dom nie zużyje na ogrzewanie, działa na system tak samo jak kilowatogodzina wyprodukowana w elektrowni, tylko bez kosztów paliwa, emisji i budowy infrastruktury. Problem polega na tym, że takich oszczędności nie widać na pierwszy rzut oka, bo pojawiają się dopiero na rachunkach.

Składa się z tysięcy rozproszonych decyzji: ocieplonego stropu w domu z lat osiemdziesiątych, uszczelnionych okien w bliźniaku, wymienionej izolacji na poddaszu po zakupie domu od poprzednich właścicieli. Pojedynczo wyglądają jak drobne remonty. Razem przypominają rozproszoną moc, która pracuje każdej zimy, w każdą mroźną noc, niezależnie od pogody i cen na giełdzie.

Dlatego termomodernizacja coraz częściej pojawia się nie tylko w rozmowach o rachunkach, ale także w dyskusjach o bezpieczeństwie energetycznym. Dobrze zaplanowana termoizolacja budynków zmniejsza zapotrzebowanie na ciepło trwale, na dziesiątki sezonów grzewczych, a nie tylko do następnej podwyżki taryf.

Pompa ciepła nie lubi pracować pod wiatr

Pompy ciepła stały się symbolem nowoczesnego ogrzewania i słusznie, bo potrafią być bardzo efektywne. Mają jednak swoje warunki. Najlepiej działają wtedy, gdy mogą grzać wodą o niezbyt wysokiej temperaturze, długo i równomiernie. W nieszczelnym, słabo ocieplonym domu urządzenie musi pracować intensywnie, a w najzimniejsze dni często wspiera je grzałka elektryczna. Efekt bywa rozczarowujący: inwestor słyszał o tanim cieple, a dostaje wysoki rachunek za prąd i przekonanie, że „pompy się nie sprawdzają”.

Tymczasem problemem rzadko jest sama pompa. Częściej jest nim dom, który traci ciepło przez dach, nieocieplone ściany i szczeliny wokół okien. Do takiego budynku trzeba dobrać urządzenie o większej mocy, droższe w zakupie i pracujące mniej korzystnie. Po ociepleniu ta sama rodzina może potrzebować mniejszej pompy, a ta będzie działać w warunkach, do których została zaprojektowana.

Fotowoltaika i zimowy rachunek

Podobnie jest z panelami na dachu. Instalacja fotowoltaiczna produkuje najwięcej wtedy, gdy dni są długie i słoneczne, czyli latem. Zapotrzebowanie na ogrzewanie rośnie odwrotnie: w krótkie, pochmurne miesiące. Im mniej energii dom potrzebuje zimą, tym większą część tego zapotrzebowania może pokryć to, co panele wyprodukowały i rozliczyły w ciągu roku.

W praktyce oznacza to, że ocieplenie domu poprawia sens ekonomiczny obu technologii jednocześnie. Mniejsza pompa, mniejsze zużycie prądu, większy udział energii z własnego dachu. Kolejność ma znaczenie: najpierw ograniczyć straty, potem dobierać źródło ciepła. Odwrotna droga przypomina napełnianie wanny bez korka coraz mocniejszym kranem. Da się, tylko trudno potem mówić o oszczędnościach.

Od czego zaczyna się termomodernizacja

Spora część ciepła ucieka przez dach, bo ciepłe powietrze naturalnie unosi się do góry. Dlatego strop i poddasze to zwykle pierwsze miejsce, któremu przygląda się audytor albo wykonawca. Przy poddaszu mieszkalnym stosuje się m.in. natryskową izolację z pianki poliuretanowej, która wypełnia przestrzeń między krokwiami. Przy stropie nieużytkowym i w stropodachach często wybiera się izolacje wdmuchiwane, czyli wdmuchiwanie celulozy lub wełny mineralnej. Materiał trafia na miejsce wężem z maszyny, bez rozbierania konstrukcji, a prace zajmują zwykle niewiele czasu.

Coraz częściej punktem wyjścia jest badanie kamerą termowizyjną. Zdjęcie domu w mroźny wieczór pokazuje, gdzie ciepło wycieka najmocniej, i pozwala zaplanować prace według rzeczywistych strat, a nie przeczuć. Dopiero na tej podstawie ma sens rozmowa o ścianach, oknach, wentylacji i nowym źródle ciepła.

Skala, której nie widać z jednego domu

Z perspektywy pojedynczej rodziny ocieplenie dachu to sprawa domowego budżetu. Z perspektywy systemu energetycznego to coś więcej. Zimowe szczyty zapotrzebowania przypadają na mroźne wieczory, kiedy ludzie wracają do domów, włączają ogrzewanie, gotują i zapalają światło. Wraz z rosnącą liczbą pomp ciepła coraz większa część tego ciepła będzie pochodzić z sieci elektroenergetycznej.

Każdy budynek, który traci mniej, łagodzi taki szczyt. Nie spektakularnie, ale stale i bez dodatkowych kosztów dla operatorów sieci. Jeśli szukać miejsca, gdzie transformacja energetyczna może przyspieszyć bez czekania na nowe przetargi i pozwolenia, to jest ono bardzo blisko: na strychach, w stropach i ścianach domów, które już stoją.

Redakcja Puls Energetyki